بسم الله الرحمن الرحيم

دوستان سلام

فرارسيدن ايام عاشوراي حسيني، سالگرد شهادت سردار كربلا حضرت امام حسين(ع) و اصحاب و ياران باوفايش را به همه مسلمين عالم تسليت عرض مي كنيم.

صفحه شعر و ادب سايت اميد وطن را به گلچيني از اشعار عاشورائي اختصاص داده ايم. البته سري هم خواهيم زد به دنياي نثر كلاسيك ادبيات فارسي در زمينه هاي مختلف.

اميدواريم اين مجموعه بتواند مورد توجه و استفاده شما خوانندگان محترم ادب دوست قرار گيرد.

كيست در اين انجمن، محرم عشق غيور ما همه بي غيرتيم، آينه در كربلاست

نخستين شعر عاشورايي مكتوب در زبان فارسي:

شايد ابوالحسن كسائي مروزي(متولد 341 ه ق) نخستين شاعر فارسي زبان باشد كه سوگ سروده او در مراثي حضرت سيد الشهداء و اصحاب وفادار آنحضرت در پيشينه شعر مكتوب عاشورا به ثبت رسيده و از اين روي او را آغاز گر اين حركت در شعر مكتوب عاشورايي در زبان فارسي مي دانند.

پس از كسائي مروزي بايد از حكيم سنائي غزنوي عارف پرآوازه سده پنجم و ششم نام برد كه به اين مهم همت گماشته و دهها بيت از مثنوي حديقه الحقيقه خود را به سوگ سالار شهيدان اختصاص داده است.

پسر مرتضي امير حسين كه چنوئي نبود در كونين

اصل و فرعش همه وفا و صفا عفو و خشمش همه سكون و رضا

حبذا كربلا و آن تعظيم كز بهشت آمده به خلق نسيم

و آن تن سر بريده در گل و خاك وآن عزيزان به تيغ، دلها چاك

شيخ عطار، مولانا جلال الدين بلخي، سيف فرغاني، ابن يمين، سوزني سمرقندي و صدها شاعر ديگر نيز در اين عرصه گام برداشته اند امّا اوج شعر عاشورايي، تركيب بند محتشم كاشاني است كه مانند نگين سرخ بر انگشتر ادبيات عاشورايي مي درخشد.

قافله امام حسين(ع) آماده حركت به سمت كربلاست و ياران همراه براي اين كوچ سرخ لحظه شماري مي كنند. شاعري در اين باره مي گويد:

همره شدند قافله اي را كه مانده بود تا طي كنند مرحله اي را كه مانده بود.

با طرح يك سوال به پاسخ رسيده اند حل كرده اند مسأله اي را كه مانده بود

از خويش رفته اند سبكبال تا خدا بر داشتند فاصله اي را كه مانده بود

با ركعتي نگاه در آن آخرين پگاه بدورد گفت نافله اي را كه مانده بود

در فصل آفتاب و عطش از زبان حر نوشيد آخرين بله اي را كه مانده بود

آمد برون ز خميه عربت قفس بدست آزاد كرد چلچه اي را كه مانده بود

از حلقه محاصره زينب عبور كرد از هم گسيخت سلسله اي را كه مانده بود

در حنجرش خروش علي را شكفته ديد در خطبه ريخت ولوله اي را كه مانده بود

در بند بند شامي كوفي فريب ريخت تن لرزه هاي زلزله اي را كه مانده بود

دلهاي پرخروش و جرس جوش و ناله نوش هي مي زدند قافله اي را كه مانده بود

***

كربلا را مي سرود اين بار روي نيزه ها با دو صد ايهام معني دار روي نيزه ها

نينوائي شد او از ناي هفتاد و دو تن مثل يك ترجيح شد تكرار روي نيزه ها

جوب خشك ني به هفتاد و دو گل آذين شده است لاله ها را سر بسر بشمار ردي نيزه ها

زخمي واغند اين گلهاي پرپر اي نسيم پاي خود آرام تر بگذار روي نيزه ها

يا بر اين نيزار خون امشب متاب اي ماهتاب يا قدم آهسته تر بردار روي نيزه ها

ياد داري آسمان! با اختران خورشيد گفت وعده ديدارمان اين بار روي نيزه ها

زنگيان آينه مي بندند بر ني، يا خدا پرده بر مي دارد از رخسار روي نيز ها

صوت قرآن است اين يا باخدا در گفتگوست رو به رو بي پرده در انظام روي نيزه ها

با برادر گفت زينب راه دين هموار شد گر چه راه تست ناهموار روي نيزه ها

صحنه اوج و عروج است و طلوع و روشني سير كن سير تجلي زار روي نيزه ها

چشم ما آينه آسا غرق حيرت شد چو ديد آن همه خورشيد اختر بار روي نيزه ها

اقبال لاهوري، با كساني كه فلسفه قيام حسيني را در بدست گرفتن حكومت خلاصه مي كنند موافق نيست بلكه اهداف اين نهضت الهي را در(بيداري مسلمانان) و "عزت دين" و " حفظ آيين" مي داند. ابياتي از مثنوي بلند عاشورايي او را مرور مي كنيم.

آن شنيدستي كه هنگام نبرد عشق با عقل هوس پرور چه كرد

آن امام عاشقان پور بتول سرو ازادي زبستان رسول

اله اله باي بسم الله پدر معني ذبح عظيم آمد پسر

بهر آن شهزاده خير الملل دوش ختم المرسلين نعم الجمل

سرخ روي عشق غيور از خون او شوخي اين مصرع از مضمون او

در ميان امت كيوان جناب همچو حرف قل هو الله در كتاب

چون خلافت رشته از قران كسيخت حريت را زهر اندر كام ريخت

خاست آن سر جلوه خيرالامم همچو ابر قبله باران در قدم

بر زمين كربلا باريد و رفت لاله در ويرانه ها كاريد و رفت

تا قيامت قطع استبداد كرد موج خون او چمن ايجاد كرد

و در رد(قرائت براندازي و بدست گرفتن حكومت) مي گويد:

مدعايش سلطنت بودي اگر خود نكردي با چنين سامان سفر

سر ابراهيم و اسماعيل بود يعني آن اجمال را تفضيل بود

تيغ بهر عزت دين است و بس مقصد او حفظ آيين است و بس

خون او تفسير اين اسرار كرد ملت خوابيده را بيدار كرد

رمز قرآن از حسين آموختيم ز آتش او شعله ها اندوختيم

تار ما از زخمه اش لرزان هنور تازه از تكبير او ايمان هنور

اي حبا اي پيك دور افتادگان اشك ما بر خاك پاك او رسان

***

مولانا جلال الدين محمد بلخي:

روز عاشورا نمي داني كه هست ماتم جاني كه از قرني به است

پيش مؤمن، ماتم آن پاك روح شهره تر باشد ز صد توفان نوح

***

يك رباعي عاشورايي از يك شاعر معاصر:

در قحطي گل، هوا بهاري شده است در شط عطش سپيده جاري شده است

در لحظه پر شور اذان گفتن او انگار فضا پر از قناري شده است

تفرجي در گلستان سعدي

حكايت اول

يكي از ملوك خراسان محود سبكتگين را به خواب چنان ديد كه جمله وجود او ريخته بود و خاك شده، مگر چشمان او كه همچنان در چشمخانه همي گرديد و نظر مي كرد.

ساير حكماء از تاويل اين فرو ماندند مگر درويشي كه به جاي آورد و گفت هنوز نگران است كه ملكش با دگران است.

حكايت دوم

پادشاهي با غلامي عجمي در كشتي نشست و غلام دريا را نديده بود و محنت كشتي نيازموده، گريه و زاري در نهاد و لرزه بر اندامش اوفتاد. چندانكه ملاطفت كردند آرام نمي گرفت و عيش ملك از او منغض بود، چاره ندانستند.

حكيمي در آن كشتي بود ملك را گفت اگر فرمان دهي من او را به طريقي خاموش گردانم. گفت غابت لطف و كرم باشد، بفرمو تا تا غلام به دريا انداختند. باري چند غوطه خورد مويش گرفتند و پيش كشتي آوردند بدو دست در سكان كشتي آويخت چون برامد به گوشه اي نشست و قرار يافت.

ملك را عجب آمد پرسيد در اين چه حكمت بود گفت از اول محنت غرقه شدن ناچشيده بود و قدر سلامت كشتي نمي دانست. همچنين قدر عافيت كسي داند كه به مصيبتي گرفتار آيد.

فرق است ميان آنكه يارش در بر با آنكه دو چشم انتظارش بر در

***

نكته حكمت آميز

پادشاهي، پارسائي را ديد گفت: هيچت از ما ياد آيد؛

گفت بلي وقتي كه خدا را فراموش مي كنم.

***

صاحبدلي به مدرسه آمد زخانقاه بشكست عهد صحبت اهل طريق را

گفتم ميان عالم و عابد چه فرق بود تا اختيار كردي از آن اين فريق را

گفت آن گليم خويش بدر مي برد ز موج وين جهد مي كند كه بگيرد غريق را

***

نكته حكمت آ ميز

يكي از صاحبدلان زور آزمائي را ديد بهم برآمده و كف بر دماغ انداخته. گفت اين را چه حالت است؟ گفتند فلان دشنام دادش، گفت اين فرومايه هزار من سنگ بر مي دارد و طاقت سخني نمي آرد.

***

شيخ عطار در تذكره الاوليا در شرح حال شفيق بلخي مي نويسد:

نقل است كه در بلخ قحطي عظيم بود چنانكه يكديگر را مي خوردند، روزي شفيق بلخي غلامي ديد در بازار شادمان و خندان. گفت اي غلام!

چه جاي خرمي و شادكامي است؛ نمي بيني كه خلق از گرسنگي چگونه اند؟

غلام گفت مرا چه باك؟ كه من بنده كسي ام كه وي را ديهي است خاصه و چندين غله دارد. مرا گرسنه نگذارد.

شفيق آنجا از دست برفت گفت: الهي آن غلام به خواجه اي كه انباري دارد چنين شاد است تو ملك الملوكي و روزي پذيرفته اي. ماچرا اندوه خوريم؟

در حال از شغل دنيا رجوع كرد و توبه نصوح كرد و روي به راهي حق نهاد و در توكل به حد كمال رسيد. پيوسته گفتي من شاگرد غلامي ام.

"شفيق گفت هلاك مردم از سه چيزي است گناه مي كند به اميد توبت. و توبه نكند به اميد زندگاني. و توبه ناكرده ماند به اميد رحمت. پس چنين كس هرگز توبه نكند."

و گفت حق تعالي اهل طاعت را در حال مرگ زنده گرداند و اهل معصيت را در حال زندگاني مرده گرداند.

***

سخناني از شمس تبريزي

هنوز مارا اهليت "گفت" نيست

كاشكي اهليت شنودي بودي! تمام به گفتن مي بايد و تمام شنودن.

امّا بر دلها مهر است.

بر زبان ها مهر است.

و برگوش ها مهر است.

***

صد هزار درم

با من خرج كن

چنان نباشد كه حرمت سخن من بداري

***

- عقل اين جهاني، زبون طبع است

- دل من خزينه كسي نيست خزينه حق است

- همه فداي آدمي اند و ادمي فداي خويش

- هر اعتقاد كه ترا گرم كرد آنرا نگه دارد

- و هر اعتقاد كه ترا سرد كرد از آن دور باش.

پايان