بسم الله الرحمن الرحيم

بازي هسته اي هند و آمريكا

نويسنده : ملازهي

جرج بوش، رئيس جمهور آمريكا توافق هسته اي هندوستان و آمريكا را امضا كرده است.
اين توافق پيشتر از سوي مجلس نمايندگان و سناي آمريكا تصويب شده بود. به اين ترتيب با امضاي اين توافق از طرف رئيس جمهور آمريكا، همه موانعي كه بر سر راه اجرايي شدن آن وجود داشت، برطرف شده و مناسبات استراتژيك بين آمريكا و هند برقرار خواهد شد.
البته توافق هسته اي هند و آمريكا همچنان مخالفان خود را در هر دو كشور دارد.
احزاب اصلي مخالف دولت حزب كنگره از جمله حزب «بهاراتياجاناتا» حزب حاكم راستگراي قبلي هند توافق هسته اي را زير سؤال برده است. بخشي از دانشمندان هسته اي هند نگران پيامدهاي منفي آن بر استقلال علمي هند هستند و برخي محافل حتي موضوع امنيت هسته اي هند و اقبال دسترسي آمريكا به بخشهاي محرمانه تحقيقات هسته اي هند را نيز مطرح كرده اند.
با اين حال دولت هند با طرح اين مطلب كه موفق شده است بخش انرژي هسته اي با كاربرد صلح آميز آن را از بخش نظامي آن جدا كند، در بخش انرژي هسته اي با كاربرد نظامي استقلال خود را حفظ كرده و تلاش كرده بر دامنه محدوديت هاي احتمالي بكاهد و از اين طريق مخالفان را قانع كند.
حقيقت اين است كه مخالفان قانع نشده اند و بر اين باور خود تأكيد دارند كه هند در بلند مدت مجبور خواهد شد كه اولاً به پيمان منع توليد و تكثير هسته اي بپيوندد و ثانياً دير يا زود مجبور مي شود كه نظارت بين المللي بر تأسيسات هسته اي اش را بپذيرد.
با اين حال هندوستان و آمريكا هر دو دلايل خاص خود را براي توسعه همكاري ها در بخش انرژي هسته اي دارند و گمان مي رود با امضاي توافق هسته اي توسط بوش ديگر راه بازگشتي وجود نداشته باشد؛ به ويژه آنكه هند با علم به اينكه در جريان تصويب توافق هسته اي در مجلس نمايندگان و سناي آمريكا شروط جديدي به توافق اوليه اضافه شده كه تا حد زيادي با استقلال ملي هند مغايرت دارند، با اين حال دولت هند اميدوار است كه در سايه اين توافق هم به فناوري پيشرفته هسته اي آمريكا دسترسي يابد و هم سرمايه آمريكايي را جذب كند.
در مقابل آمريكا، اهداف سياسي و اقتصادي خاص خود را دارد، به لحاظ سياسي هند مي تواند در حفظ تعادل قدرت منطقه اي و بين المللي در مقابل چين در حال قدرت گرفتن سريع مؤثر باشد و آمريكا از مزيت هند در اصلاح رفتار سياسي چين بهره خواهد برد و از نظر اقتصادي پيوند استراتژيك دومين غول در حال ظهور اقتصادي قاره آسيا با آمريكا، از شكل گيري قدرت رقيب ديگري كه مي تواند در كنار چين و روسيه قرار گيرد، جلوگيري كند.
با اين حال از نظر اقتصادي يك واقعيت مهمتر وجود دارد كه كمتر به آن توجه شده است. واقعيت اين است كه در دهه هاي پيش رو هندوستان و چين به صورت اصلي ترين مصرف كنندگان انرژي در خواهند آمد و اگر اين دو كشور به انرژي هسته اي دسترسي كامل نداشته باشند، فشار خود را بر انرژي هاي فسيلي، نفت وگاز وارد خواهند كرد و ممكن است قيمت آنها را در سطح غيرقابل قبول و تحمل اقتصاد جهاني بالا ببرند.درست از همين زاويه است كه آمريكا به صورت همزمان با هندوستان و چين براي ساخت راكتورهاي هسته اي پيشرفته و سرمايه گذاري در بخش صلح آميز انرژي هسته اي قرارداد امضا مي كند. چنانكه با چين نيز توافق مشابهي براي احداث سه راكتور هسته اي با فناوري بالا امضا كرده است.از سوي ديگر يك محاسبه دقيق تر نيز در آمريكا وجود دارد كه حكايت از آينده نگري آمريكايي ها دارد. در چهار تا پنج دهه آينده احتمالاً انرژي فسيلي به اتمام خواهد رسيد و يا قيمت آن به حدي افزايش خواهد يافت كه با صرفه نخواهد بود، در چنين زماني قدرت برتر در اختيار كشوري خواهد بود كه فناوري و سوخت هسته اي را بتواند به ساير كشورها برساند.به عبارت روشن تر آمريكا در ارتباط هسته اي اش با هندوستان و چين زماني را در نظر دارد كه انرژي از فسيلي به هسته اي تغيير وضعيت خواهد داد و شكل و نوع وابستگي كشورها به سوخت را تغيير خواهد داد، در چنين حالتي كشوري ابتكار عمل را به دست خواهد گرفت كه كشورهاي مهم و اصلي مصرف كننده انرژي وابسته به آن باشند.
بنابراين از چنين زاويه اي هندوستان و چين در بخش انرژي هسته اي مورد توجه آمريكا قرار گرفته اند و درست به همين دليل است كه آمريكا در هند مي پذيرد كه بخش نظامي از مصارف صلح آميز جدا شود، موضوعي كه در هند و آمريكا هر دو با انتقاد روبه روست.در هند اين ترديد مطرح است كه سرانجام چنين تفكيكي عملي نباشد و اسرار نظامي هسته اي هند در اختيار آمريكا قرار گيرد و در آمريكا اين ترديد وجود دارد كه هندوستان وقتي به فناوري پيشرفته تر آمريكا در زمينه هسته اي دسترسي بيابد، هيچ تضميني وجود نخواهد داشت كه در بلند مدت از اين فناوري در بخش نظامي اش استفاده نكند.از سوي ديگر، در پي اين توافق هسته اي پاكستان كه تاكنون متحد اصلي آمريكا در جنوب آسيا بود، براي حفظ توازن قدرت با هند مجبور خواهد شد كه به چين رو بياورد و اتكايش به آمريكا را كاهش دهد.
در همين حال تناقض در رفتار هسته اي آمريكا روشن تر خواهد شد و اين پرسش را در منطقه مطرح خواهد كرد كه چگونه مي توان با هند كه ان.پي.تي را امضا نكرده است، مناسبات هسته اي را در اين سطح برقرار كرد و همزمان كشورهايي را كه ان.پي.تي را امضا كرده اند، تحت فشار نگه داشت كه به انرژي هسته اي در شكل صلح آميزش هم دست نيابند!